Tết Nguyên đán là một trong những lễ tiết có nhiều phong tục độc đáo, mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa của người Việt trên khắp lãnh thổ Việt Nam. Tại mảnh đất kinh kỳ ngàn năm văn hiến, văn hóa Tết Nguyên đán lại càng phong phú và đặc sắc.

Nhằm phát huy các nghi lễ Tết tiêu biểu của cung đình, cũng như những phong tục tết dân gian truyền thống của Thăng Long – Đông Đô – Hà Nội, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội vào sáng ngày 10/02/2026 (tức 23 tháng Chạp năm Ất Tỵ) đã tổ chức chương trình: Trình diễn tái hiện nghi lễ “Tống cựu nghinh tân” tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội.

Xuyên suốt chương trình là những lễ nghi trong dịp Tết Nguyên đán đã từng diễn ra trong cung đình Thăng Long xưa. Sự kiện được tổ chức nhằm thể hiện mong muốn hưng thịnh cho quốc gia, bình an, ấm no cho nhân dân. Cùng điểm lại những dấu ấn sự kiện và hình ảnh nổi bật tại chương trình.

Lễ Tiến lịch

Trong các triều đại phong kiến, vua được coi là thiên tử, giữ vai trò kết nối trời – dân, nên có trách nhiệm ban hành lịch để định thời vụ sản xuất, tế lễ và ổn định đời sống xã hội. Từ thời Lý dựng lầu Chính Dương, soạn lịch Thụ Thời; thời Trần lập Thái Sử cục, làm lịch Hiệp kỷ; đến thời Lê thành lập Tư Thiên Giám, biên soạn các bộ Khâm thụ lịch, Bác trúng kinh.

Sau khi được vua duyệt, lịch được in ấn và phân phát theo từng đối tượng: Ngự lịch dâng vua, Long phụng lịch thờ tự, Quan lịch ban cho quan lại và Dân lịch phát xuống làng xã. Đầu tháng Chạp tiến hành đóng ấn, và ngày 24 tháng Chạp, triều đình cử hành nghi lễ Tiến lịch trang trọng tại sân rồng điện Kính Thiên.

Nghi lễ Thả cá Chép tiễn ông Công ông Táo về trời

Vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch hàng năm, trong cung đình cũng như các gia đình thực hiện nghi lễ cúng tiễn ông Công, ông Táo về trời, cầu mong sự bình an, thịnh vượng cho quốc gia và gia đình vào năm mới.

Trong văn hóa dân gian Việt Nam, cá chép gắn liền với một truyền thuyết nổi tiếng về việc hóa rồng. Cá chép trở thành biểu tượng cho sự kiên trì, bền bỉ, may mắn với ý chí, sức mạnh và sự thành công.

Sau một thời gian tìm hiểu, sưu tầm và nghiên cứu kỹ lưỡng, hàng năm, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội  phỏng dựng nghi lễ này với mong muốn lưu giữ một nét đẹp văn hóa truyền thống độc đáo của đất Hà thành trong những dịp Tết đến Xuân về.

Lễ thướng tiêu (lễ dựng Nêu)

Cây nêu ngày Tết là một phong tục truyền thống của người Việt Nam, thường được dựng vào dịp Tết Nguyên Đán. Đây là một cây tre cao, thẳng, được tỉa hết cành lá, chỉ để lại một ít lá trên ngọn. Trên ngọn cây thường treo các vật phẩm mang ý nghĩa tâm linh như lá bùa, cờ ngũ sắc, chuông gió, … tùy theo phong tục của từng địa phương.

Việc dựng cây nêu mang ý nghĩa xua đuổi tà ma, bảo vệ gia đình khỏi những điều xấu xa và cầu mong một năm mới bình an, may mắn. Cây nêu được dựng vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch, sau lễ tiễn ông Táo về trời, và hạ xuống vào ngày mùng 7 tháng Giêng, kết thúc kỳ nghỉ Tết.

Nhiều năm nay vào ngày 23 tháng Chạp tại Trung tâm bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội tái hiện phong tục Dựng nêu và Hạ nêu nhằm lưu giữ một trong những nét văn hóa truyền thống của Dân tộc Việt Nam.

Lễ đổi gác

Việc canh gác và bảo vệ cung thành được các triều đại phong kiến tổ chức vô cùng nghiêm ngặt. Đổi gác là một nghi thức quan trọng diễn ra hàng ngày trong cấm thành Thăng Long và triều Đại nhà Lê cũng không ngoại lệ:

Ra vào cung phải có sắc chỉ của Vua mới được ra vào cửa cấm. Nếu có lệnh truyền triệu viên quan nào, ban ngày thì dùng bài ngà, cờ lệnh, ban đêm dùng hổ phù, cờ lệnh, lúc ấy quân hộ vệ mới được mở cửa thành. Để đảm bảo nhiệm vụ canh giữ, luật quy định binh lính phải đến đúng giờ, đúng quân số và chuẩn bị đầy đủ các công cụ hỗ trợ.

Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội giới thiệu màn tái hiện nghi thức đổi gác mang tính phỏng dựng và có yếu tố sáng tạo với mong muốn thông qua giới thiệu và tái hiện các nghi thức trong cung đình xưa sẽ góp phần tạo nên sức sống trường tồn cho các di sản văn hóa lịch sử truyền thống, đem tới cho công chúng hôm nay những trải nghiệm độc đáo trong không gian thiêng liêng của Hoàng thành Thăng Long với hơn 1000 năm lịch sử.